Iranian Futurist 
Iranian Futurist
Ayandeh-Negar
Welcome To Future

Tomorow is built today
در باره ما
تماس با ما
خبرهای علمی
احزاب مدرن
هنر و ادبیات
ستون آزاد
محیط زیست
حقوق بشر
اخبار روز
صفحه‌ی نخست
آرشیو
اندیشمندان آینده‌نگر
تاریخ از دیدگاه نو
انسان گلوبال
دموکراسی دیجیتال
دانش نو
اقتصاد فراصنعتی
آینده‌نگری و سیاست
تکنولوژی
از سایت‌های دیگر


کتاب «ایران، جامعه کوتاه‌مدت»؛ روایتی تازه از توسعه‌نیافتگی در ایران

اگر عضو یکی از شبکه‌های زیر هستید می‌توانید این مطلب را به شبکه‌ی خود ارسال کنید:
Twitter Google Yahoo Delicious بالاترین دنباله

[10 Jun 2012]   [ مهرداد قاسمفر ]

 


 


اخيرا کتابی با عنوان «ايران، جامعه کوتاه‌مدت و سه مقاله ديگر» به قلم دکتر محمدعلی همايون کاتوزيان، استاد دانشگاه آکسفورد، به ترجمه عبدالله کوثری از سوی نشر نی منتشر شده است که در فاصله خيلی کوتاهی به چاپ دوم رسيد.

در شرايطی که حتی کتاب‌های رمان و شعر هم در ايران کمتر به چاپ دوم می‌رسد اين نکته جالب است که چگونه اثری در حوزه جامعه‌شناسی به اين سرعت به چاپ دوم می‌رسد. در گفت‌وگو با محمدعلی همایون کاتوزیان درباره موضوعات مورد بحث در این کتاب و علت استقبال از آن را جویا شدیم.

آقای کاتوزيان مقاله «جامعه کوتاه‌مدت» را شما اولين بار کجا و در چه سالی منتشر کرديد؟

اين مقاله اولين بار به زبان انگليسی در مجله ميدل ايست (خاورمیانه) که يک مجله آکادميک تخصصی در خاورميانه است و در مدرسه اقتصاد و علوم سياسی لندن ويراسته می‌شود، در ژانويه ۲۰۰۴ منتشر شد.

شما اگر بخواهيد به طور خلاصه طرح موضوع کنيد که ايده محوری نظريه «جامعه کلنگی» يا جامعه کوتاه‌مدت چیست به کدام محورها اشاره می‌کنيد؟

نکته اصلی همان کوتاه‌مدت بودن است. يعنی جامعه‌ای که در آن چشم انداز بلندمدتی چه در زندگی کلان و چه در زندگی خرد وجود ندارد. يعنی اينکه هم در چشم انداز جامعه کوتاه مدت است و هم در زندگی فردی. اين ضرب المثل هايی که در ادبيات ما وجود دارد که «شش ماه ديگر کی مرده، کی زنده؟» يا «از اين ستون تا آن ستون فرج است» يا «يک سيب را که بيندازی بالا ده تا چرخ می خورد تا بيايد پايين» همه اينها صحبت از اين می کند که هيچ معلوم نيست چه اتفاقی می افتد.

اين مسئله از نظر تاريخی وجوه گوناگونی دارد. مثلا فرض بفرماييد که طبقات اجتماعی هميشه در ايران وجود داشته اند. پولدار بوده است، فقير و مالک و تاجر هميشه وجود داشته اند، ولی طبقات اجتماعی در ايران هميشه کوتاه مدت بوده اند. بدين معنا که ترکيب طبقات اجتماعی تفاوت می کرده است. يعنی فرض کنيد در ظرف ۵۰ سال بسياری از آنها که جزو طبقه مالکين بوده اند، ديگر الان جزو مالکين نيستند. يعنی خانواده و بازماندگان شان ديگر مالک نبوده اند و تداوم در اين مورد ديگر وجود نداشته است.

اين مسئله عدم استمرار در جامعه را نشان می دهد که جامعه را کوتاه مدت می کند و همه مناسبات فردی و اجتماعی بر اساس کوتاه مدت بودن جامعه طرح ريزی می شود. مثلا فرض کنيد که انباشت بلند مدت سرمايه در ايران هرگز وجود نداشته است. برای اينکه انباشت بلند مدت سرمايه به يک چشم انداز بلند مدت سرمايه نياز دارد. بدين معنا که آن کسی که می خواهد سرمايه را انباشت کند بايد اطمينان داشته باشد که دو سال ديگر اموالش غارت نمی شود.

اگر هم کسانی موفق می شدند که مقداری از سرمايه خود را انباشت کنند بعد از مدتی آن سرمايه غارت می شد و به همين دليل هم انباشت بلند مدت سرمايه در جامعه هرگز پديد نيامد.

در اين نظريه که شما مطرح کرديد نتيجه مستقيم يا بلافاصله اين عدم انباشتگی فرهنگی، سياسی يا اقتصادی يا اين عدم تداوم در جامعه ايران که آن را جامعه کوتاه مدت می دانيد چيست؟

نتيجه اش عدم توسعه است. نه اينکه جامعه اصلا توسعه پيدا نمی کند. البته جامعه ايران توسعه پيدا کرده است. تکنولوژی که امروز به کار برده می شود با صد سال پيش فرق دارد. اما منظور من توسعه اجتماعی و از جمله توسعه سياسی است و اين امر فقط ممکن است در بلندمدت انجام گيرد.

با چشم اندازهای کوتاه مدت شما از يک کوتاه مدت به کوتاه مدت ديگری می رويد. جامعه کلنگی که شما به آن اشاره کرديد اين است که مثلا يک ساختمان ۲۰ يا ۳۰ ساله می شود. هنوز هم استقامت دارد و سرپاست ولی کلنگ برمی دارند و خرابش می کنند و می گويند که کلنگی است.

تئوری توطئه يکی از بلاهای بزرگی است که بر سر جامعه ايران آمده است. چون حداقل دليل مخل بودن آن اين است که اين تئوری فلج کننده است.
شما وقتی فکر کنيد که زندگی شما دست ديگران است. اختيارتان دست ديگران است و هر چه برايتان اتفاق می افتد به علت تصميم ديگران است، ديگر کاری نمی توانيد انجام بدهيد.



اساس و مبنای جامعه بر پايه همين کلنگی بودن و کوتاه مدت بودنش قرار دارد. برای اينکه همه بدون اينکه تئوری بدانند از اين واقعيت آگاهند. چنانچه گفتم وقتی ضرب المثل ما می گويد «شش ماه ديگر کی مرده، کی زنده» در آن تئوری وجود ندارد، بلکه يک واقعيت تجربی را بيان می کند.

عامل اصلی کوتاه مدت بودن جامعه ايران از نظر شما چيست؟ آيا عناصر فرهنگی است يا مختصات درونی خود جامعه ايران است؟ چه عاملی را شما برای تحقق تئوری کوتاه‌مدت بودن جامعه ايرانی عامل اصلی فرض می کنيد؟

بله. عامل خارجی که به هيچ وجه موثر نيست. مهم‌ترين مبنای قضيه همان استبدادی بودن جامعه است. هم جامعه و هم دولت استبدادی هستند. منظورم از استبدادی بودن صرفا ديکتاتوری يا حکومت قهرآميز نيست، بلکه يک ويژگی اجتماعی است که بر مبنای آن دولت از يک سويی بر مبنای قانون و قانون‌مداری رشد نکرده است و از سوی ديگر جامعه هم از سوی ديگر بر مبنای انضباط و نظم طراحی نشده است. يعنی از يک سو قانون متزلزل است و از سوی ديگر انضباط. و به همين جهت هم هيچ گاه معلوم نيست که چند وقت ديگر قرار است چه اتفاقی رخ دهد.

نظريه جامعه کوتاه مدت يا جامعه کلنگی ديدگاهی بوده است که در زمان طرحش در ايران به روی ديدگاه بسياری از تحليل‌گران تاثيرگذار بوده است. اما يک سری از نظريه‌پردازان اجتماعی هم هستند که ايده پيوستگی و تداوم و استمرار تاريخ فرهنگ ايرانی را در طول چند هزار سال گذشته در برابر ديدگاه شما می پذيرند.

در واقع آنها می گويند که مشترکات فرهنگی در ايران وجود دارد. اين مشترکات را در تمام دوره ها و فراز و نشيب ها در ايران می شود ديد و به طور مشخص يک هويت فرهنگی ايرانی تداوم يافته را فرض می گيرند.

وجود کهن‌الگوهای فرهنگی يا اسطوره های فرهنگی يا زبان فارسی که تداوم پيدا کرده است يا داشتن سرزمين واحد يا مجموعه ای از تجارب و خاطرات مشترک را در برابر اين نظريه ای که شما مطرح کرده ايد قرار می دهند.


بايد عرض کنم که يک سلسله ويژگی های فرهنگی که البته هميشه يکسان نمی مانند بلکه متحولند، در تاريخ ايران وجود داشته و هنوز هم وجود دارد. بله. ادبيات کلاسيک وجود دارد. نقاشی و معماری ايرانی وجود دارد. اينها هيچ گونه ملاک و معيار آن نمی شود که آن چه من بسيار دقيق با توسل به اصول جامعه شناسی تاريخی ايران عرض کرده ام را اشتباه نشان دهد. اينها مانعه‌الجمع نيستند.

شما بحث «تئوری توطئه» را هم رد می کنيد. آن چه در ايران یا در تحليل مسائل ايران بسيار به آن اشاره می شود يا بسياری مسائل در همان چهارچوب مورد بررسی قرار می گيرد. چرا شما اصلا اين تئوری توطئه را رد می کنيد؟

تئوری توطئه يکی از بلاهای بزرگی است که بر سر جامعه ايران آمده است. چون حداقل دليل مخل بودن آن اين است که اين تئوری فلج‌کننده است.

شما وقتی فکر کنيد که زندگی شما دست ديگران است. اختيارتان دست ديگران است و هر چه برايتان اتفاق می افتد به علت تصميم ديگران است، ديگر کاری نمی توانيد انجام بدهيد. يعنی تصورش ديگر برای شما ممکن نيست که بتوانيد اقدامی بکنيد. برای اينکه دست شما نيست بلکه بسته به اين است که اگر آنها بخواهند می شود و اگر نخواهند هم نمی شود. البته هزار دليل ديگر هم می شود برای نه فقط مخل بودن بلکه مخرب بودن تئوری توطئه ارائه کرد.

پرسش آخر اين که کتاب «ايران، جامعه کوتاه‌مدت و سه مقاله ديگر» که به ترجمه عبدالله کوثری در تهران منتشر شد در زمان کوتاهی تمام نسخه های آن به فروش رفت و به چاپ دوم رسيد. علت استقبال از اين نظريه و ديدگاه را شما خودتان در چه می بينيد؟

من گمان می کنم به اين دليل که اين ديدگاه واقع بينانه است. به خاطر اينکه هر چه افسانه و تئوری نامناسب درباره فرهنگ ايران ساخته شده است، نتيجه نداده است. جواب سوال های مطرح شده در ذهن را نمی دهد. مثلا فرض بفرماييد جواب اين سوال را نمی دهد که چرا در ايران و در زمان انقلاب مشروطه، کل جامعه بر ضد دولت قيام کرد؟ يعنی حتی يک طبقه اجتماعی در مقابل انقلاب مشروطه نايستاد. در زمان وقوع انقلاب بهمن ۵۷ يک طبقه اجتماعی در مقابل آن ايستادگی نکرد. اما شما در زمان وقوع انقلاب در جوامع اروپايی می بينيد که جامعه تقسيم می شد و يک عده انقلابی اند و برخی طبقات هم در مقابل انقلاب می ايستند.

جواب اين سوال ها را ساير تئوری های ديگر نمی توانند بدهند. در حالی که تئوری من پاسخ اين سوالات را می دهد و می گويد که به خاطر ويژگی های استبدادی و کوتاه مدت بودن جامعه يک تضاد دائمی بين دولت و ملت همواره در جامعه ايران در جريان بوده است.

مطلب‌های دیگر از همین نویسنده در سایت آینده‌نگری:


منبع:


بنیاد آینده‌نگری ایران



پنجشنبه ۲۷ مهر ۱۳۹۶ - ۱۹ اکتبر ۲۰۱۷

معرفی کتب و نشریات آینده‌نگری به زبان فارسی

+ در جست‌وجوی یحیی خاطرات حسین مولا - منتشر شد حسین مولا

+ آینده: تمام آنچه اهمیت دارد محسن طاهری دمنه

+ کتاب قانون اساسی زمینشهر منتشر شد اکرمی موسی

+  

+ جامعه ­شناسیِ نظمِ جهانیِ انسان­ستیز ژان تسیگلر (زیگلر)

+ شماره 42 و 43 فصلنامه باران منتشر شد مسعود مافان

+ تفکر سیستمی – مدیریت پیچیدگی و آشفتگی، پلاتفرمی برای طراحی و معماری نظامهاى سازمانى جمشید قراجه داغی

+ نوآوری باز. سید کامران باقری

+ بازآفرینی سازمان – طرحی برای سازمان‌های سده بیست و یکم  راسل.ال - اپکاف

+ بررسی کتاب افسوس برای نرگس های افغانستان- از زنان افغانستان تا زنان ایران 

+ کتاب آینده پژوهی در کار و کسب منتشر شد 

+ مرزهای نو در ارتباطات بین‌الملل مهدی ستمی

+ توفان آینده همه را با خود خواهد برد 

+ سرمایه در قرن بیست و یکم محسن رنانی

+ جامعه اطلاعاتی به مثابه جامعه پسا صنعتی 

+ خلاصه ای از کتابهای آینده پژوهی 

+ هنر ساختن آینده ی کار لیندا گراتن

+ خبر و روزنامه‌نگاری در عصر دیجیتال ویراسته استوارت آلن

+ در مراسم رونمايي از ترجمه فارسي «سرمايه در قرن 21» چه گذشت 

+ سرمایه در قرن 21 ترجمه شد 

+ ترجمه‌ی کتاب سرمایه در قرن بیست‌ویکم؛ ترجمه ایی غیردقیق و کاملاً ناویراسته 

+ سرمایه در قرن بیست و یکم  توماس پیکتی

+ تعلیم و تربیت و دموکراسی در قرن بیست و یکم 

+ عصر فرهنگ فناورانه؛ از جامعه اطلاعاتی تا زندگی مجازی فرانک وبستر – کوین رابینز

+ فلسفه و آینده‌نگری  دکتر رضا داوری اردکانی

+ آینده شهری قرن 21: دستور کار جهانی برای شهرهای قرن بیست‌و‌یکم  

+ جهانی‌شدن و شهر  

+ نظریه‌های جامعه اطلاعات/// فرانک وبستر  

+ هنر ساختن آینده‌ی کار لیندا گراتن-- ترجمه: مسعود بینش ، سیما مهذب

+ آینده‌پژوهی و انرژی  

+ بالندگی فردی و سازمانی مسعود بينش

+ مدیری که تجربه‌هایش را به اشتراک می‌گذارد / دو کتاب تازه حسین انتظامی در فرهنگستان هنر نقد شد  

+ آينده شهري قرن 21: برنامه جهاني براي شهرهاي قرن بيست و يكم 

+ معرفی کتاب قدرت اطلاعات، تأثیر اطلاعات بر نظریۀ توسعه هومن ابوترابی

+ "نوآوری باز خدماتی" سيد کامران باقری

+ پيش‌بيني 100 سال آينده به قلم فریدمن 

+ «صد سال آینده، پیش بینی قرن بیست‌ و یکم» نقد می‌شود 

+ «اقتصاد ایران در تنگنای توسعه» منتشر شد  

+ اقتدار گرائی ایرانی در عهد قاجار 

+ نود ‌و سومين شمارة فصلنامة نگاه‌نو منتشر شد 

+ کتاب «ایران، جامعه کوتاه‌مدت»؛ روایتی تازه از توسعه‌نیافتگی در ایران مهرداد قاسمفر

+ آمایش سر زمین دکتر مهندس محمد پولاددژ

+ زندگی را آسان بگیرید  ریچارد کارلسون

+ فناوری نوآوری و راندمان در عصر اطلاعات  مانا سرايي

+ آینده‌نگاری فنّاوری دريا در ايران ۱۴۰۴  امير ناظمي، روح الله قديري

+ شماره ی جدید «نگاه نو» ویژه ی اصغر فرهادی 

+ فرشتگان بهتر در طبیعت ما استیون پینکر

+ تئوری اوربیتالهای مولکول شیرزاد کلهری

+ معرفی و نقد جلد دوم کتاب: عصر اطلاعات؛ اقتصاد، جامعه و فرهنگ [1] محمد خلجی

+ دموكراسي، ترجيح فرادستان جامعه است 

+ عبور از طوفان 

+ نگاهی راهبردی به دوران سبز حسن مکارمی

+ مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها منتشر شد  ترجمه محمدرضا سرکار آرانی و مریم داداش‌زاده

+ شماره 30 و 31 فصلنامه‌ی باران منتشر شده 

+ کتاب فراسوی رشد اقتصادی: پیش درآمدی بر توسعه پایدار   ترجمه دکتر محمد رضا سرکار آرانی و دکتر عباس معدندار آرانی

+ آینده‌نگری و ارزیابی رقبای منطقه و پیشگامان جهانی در حوزه علم و فناوری  

+ کتاب "تفکر سیستمی – مدیریت پیچیدگی و آشفتگی، پلاتفرمی برای طراحی و معماری نظامهاى سازمانى" جمشید قراجه داغی

+ ثروت انقلابي 

+ شماره تازه باران و نمایشنامه‌ای از رضا دانشور  فصلنامه باران

+ اولین گرامر مدرن فارسی به زبان سوئدی منتشر شد اشک داهلن،

+ نگاه‌نو شماره‌ي‌88 منتشر شد 

+ هنر برنامه ریزی کوانتومی پيتر شوارتز

+ کتاب فرهنگ آموزش و یادگیری منتشر شد دکتر محمدرضا سرکار آرانی

+ کتاب فرهنگ آموزش و یادگیری منتشر شد دکتر محمدرضا سرکار آرانی

+ دموکراسی واقتصاد علی میرزائی

+ بیست‌وششمین و بیست‌وهفتمین شماره‌ی فصلنامه‌ی «باران» در سوئد منتشر شد. 

+ پرورش توانايي‌هاي رهبري آرتور بل، ديل اسميت

+ روش‌شناسي آينده‌نگاري ترجمه: دكتر سعيد خزائي

+ کتاب مدیریت روابط عمومی الکترونیکی منتشر شد فرنود حسني

+ آينده بي‌نهايت: كلان روندهايي كه جهان را در 5، 10 و 20 سال آينده بازآفريني مي‌كنند سید علیرضا حجازی

+ سازمان تيم محور: راهنماي عملي براي تحول سازماني  مايكل- اٍ- وست و لين ماركي ويكز

+ بنگاههاي برتر جهاني  مسعود بينش

+ فرهنگ لغات و اصطلاحات آينـده فيث پاپ كورن و آدام هنف

+ مرجع كامل سوالات تستي مديريت توليد و عمليات دكتر حسن فارسيجاني

+ استراتژي كلاس جهاني در مديريت كيفيت بازرسي سيد محمد باقري زاده

+ 6 جهان آينده، 6 ارتش آينده ترجمه: مسعود منزوي

+ مدار بسته ی استبداد علی طایفی

+ سناریونگاری: برنده جایزه کتاب فصل عزیز علیزاده، وحید وحیدی مطلق، امیر ناظمی

+ بولتن فدراسیون جهانی آینده پژوهی  World Futures Studies Federation

+ راهنماي گام‌به‌گام آينده‌پژوهي راهبردي دكتر سعيد خزائي و عبدالرحيم پدرام

+ انسان و فرهنگ ماكس فوكس

+ کتاب مدیریت بانکداری الکترونیکی منتشر شد مهندس فرنود حسنی, سهیلا سلطانی, فرشته ضرابیه

+ کتاب اصول روزنامه‌نگاری " The Elements of Journalis " بیل کوواچ [1] و تام روزن استیل [2]

+ خلاصه و بررسی کتاب: اطلاعات و ارتباطات جهانی، مرزهای نو در روابط بین الملل محمد سروی

+ بازآفرینی دولت در عصر اطلاعات  ریچارد هیکس

+ نگاهي اجمالي به آينده‌پژوهي و مديريت آينده پرو ميچيچ

+ سناریونگاری یابرنامه ریزی برپایه سناریوها علیزاده _ وحیدی مطلق _ ناظمی

+ مروري بر چهار روش آينده پژوهي دكتر سعيد خزائي

+ پويايي¬شناسي كسب و كار(تفكر سيستمي و مدلسازي براي جهاني پيچيده) 

+ طراحي اشياي آينده: مرجع طراحي هر روزه اشيا  

+ راهنماي سناريونويسي: تدوين راهبردهايي براي دوران ناپايداري  يان ويلسون و بيل رالستون

+ آفرينش آينده‌ها: سناريو، ابزار مديريت راهبردي ميشل گوده، ژوزف اف.كوتز، آدام گربر، كاترين رادفورد

+ مگادایم ها - الزام راهبردی، آینده سازمان ها علی مبینی دهکردی

+ راهنماي گام به گام آينده‌پژوهي راهبردي  دكتر سعيد خزائي، عبدالرحيم پدرام

+ انديشه آينده‌گراي معاصر: تخيل علمي، آينده‌پژوهي، نظريه‌ها و چشم‌اندازهاي آينده در سده‌ اخير توماس لومباردو

+ آينده‌پردازي، اکتشاف آينده: اثر ماندگار كورنيش عبدالرحيم پدرام

+ هنر استراتژيست ويليام ا.كوهن

+ راهنماي آينده‌نگاري فناوري ترجمه: عبدالرحیم پدرام

+ کتاب " جامعه شناسی فرار مغزها "  علی طایفیَ

+ نگاهي به يك كتاب  آلن آفا



info@ayandehnegar.org
©Ayandehnegar 1995